ดินปลูก สำหรับพืชในกระถาง

เพาะเม็ดมะกรูดลงในกระถาง

หลังจากผ่านวิกฤติน้ำท่วมครั้งใหญ่ไปได้แล้ว ในปัจจุบันนี้ ไม่ว่าจะเป็นพื้นที่เกษตรหลายแห่งปรับเปลี่ยนวิธีการเพาะปลูกแบบใหม่ หรือแม้กระทั่งสวนครัวในหลายๆ บ้านที่ผ่านพ้นยุคข้าวยากหมากแพงกันมาแล้ว และไม่แน่นอนว่าต่อไปจะเข้าสู่ยุคเดิมหรือไม่ การเพาะปลูกจึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง และทางเกษตรออแกนิกเองก็เคยเสนอแนวทางการปลูกพืชผักสวนครัวในกระถางไปหลายวิธีแล้ว แต่ยังไม่เคยเอ่ยถึงเรื่องของ ดินปลูก ในกระถางเสียที วันนี้เลยมีโอกาสเขียนเรื่องนี้มาเล่าสู่กันฟัง

หลายคนอาจไม่สนใจเกี่ยวกับการปลูกผักสวนครัวในกระถางเท่าใดนัก เพราะคิดว่าคงเหมือนกับการปลูกพืชลงดินในแบบปกติส่วนใหญ่ที่เขาทำกันนั่นแหละ คือหาดินปลูกพืชในกระถางมาใส่กระถาง เอาสวนครัวลงกระถาง ถมๆ ดิน รดน้ำเช้าเย็น กระทั่งผักสวนครัวโตออกผลผลิตเก็บกิน แล้วพืชในกระถางเองก็ไม่ได้รับการเหลียวแลอีกเลย ยกเว้นการรดน้ำอย่างเดียว หากเป็นการปลูกลงดินก็เสมือนการไร้ซึ่งการพรวนดินใส่ปุ๋ย พืชบนดินโชคดีที่มีระบบรากแผ่ลงดินได้ไกล หาแร่ธาตุอาหารได้กว้าง

แต่ในกระถาง เรื่องจะพรวนดินกันคงเป็นไปได้ยาก ยิ่งใส่ปุ๋ย ยิ่งไม่ต้องพูดถึง ก็เข้าใจว่าแค่หาเศษซากรากไม้หรืออะไรที่มันย่อยสลายได้ใส่ลงในกระถางไม้เดี๋ยวมันก็เป็นปุ๋ยชั้นดีเอง คิดแบบนี้ใช่จะเป็นความคิดที่ผิดไปเสียทีเดียว แต่การไม่มีเวลาดูแล และให้พืชผักสวนครัวของเราอยู่กับเรานานเทียบเท่าอายุของพืชที่ปลูกลงแปลงปลูกปกติ คงเป็นไปได้ยาก แต่หากเราเริ่มที่ขั้นตอนแรกในการปลูก พืชผักสวนครัว ก็อาจจะมีอายุยืนยาวมากยิ่งขึ้น

ดินปลูกสำหรับพืชกระถาง

ในธรรมชาตินั้น ต้นไม้เจริญเติบโตหรือขึ้นได้ในพื้นที่ที่มีความเหมาะสมของพรรณพืชแต่ละชนิด แต่การปลูกเลี้ยงไม้ในกระถาง เป็นการกำหนดให้ต้นไม้ต้องอยู่ในที่ที่จำกัดในภาชนะปลูก ดินหรือเครื่องปลูกจึงมีความจำเป็นต้องมีคุณสมบัติในการยึดลำต้น การอุ้มน้ำ การถ่ายเทอากาศ และง่ายในการที่รากจะไชชอนได้สะดวก การปลูกพืชในกระถาง รากพืชจะถูกจำกัดขอบเขตอยู่เฉพาะภายในกระถางเท่านั้น ดังนั้นเพื่อให้พืชเจริญเติบโตตามความประสงค์ของผู้ปลูกเลี้ยง ดินหรือวัสดุปลูกควรมีความอุดมสมบูรณ์ มีคุณภาพดี ซึ่งคุณสมบัติโดยทั่วไปดังนี้

  • ดินร่วนโปร่ง น้ำหนักเบา ระบายน้ำได้ดี ถ่ายเทอากาศได้ทั่วถึง ดูดซับน้ำได้ดี
  • มีธาตุอาหาร หรือปุ๋ยที่พืชต้องการอย่างสมบูรณ์
  • ไม่มีความเป็นกรด เป็นด่างมากเกินไป
  • มีความแน่นพอที่จะยึดให้ลำต้นทรงตัวอยู่ได้
  • ไม่มีสารเคมีที่เป็นพิษต่อรากพืช

ดินปลูก สำหรับพืช ผัก สวนครัว และไม้ ใน กระถางเนื่องจากดินปลูกไม้กระถางอยู่ในพื้นที่ที่จำกัด ดินปลูกจึงควรมีลักษณะร่วนโปร่ง อุ้มน้ำ หรือเก็บความชื้นได้ดี สามารถระบายน้ำ และถ่ายเทอากาศได้ดี ดินทั่วไปมีคุณสมบัติทางเคมี และทางกายภาพที่แตกต่างกันไป เพื่อให้เหมาะสมเป็นเครื่องปลูกไม้กระถางจึงต้องมีการปรับปรุงคุณภาพโดยมีวัสดุอื่นๆ เป็นส่วนผสมดังนี้

  • อินทรีวัตถุ ประกอบด้วย เศษซากใบไม้ผุ เปลือกไม้แห้ง แกลบ ขุยมะพร้าว กาบมะพร้าวสับ ฟางข้าว และเปลือกทั่ว
  • ปุ๋ยคอก ประกอบด้วย ขี้วัว ขี้ควาย ขี้หมู ขี้ไก่ และขี้ค้างคาว
  • ทราย อิฐป่น และถ่านป่น

วัสดุดังกล่าวนี้ เมื่อนำมาผสมกับดินธรรมชาติแล้วจะมีคุณสมบัติร่วน โปร่ง มีน้ำหนักเบา อินทรีวัตถุมาก นอกจากจะช่วยปรับสภาพเนื้อดินให้ดีขึ้นแล้ว ยังพบว่ามีธาตุอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อการเจริญเติบโตของพืชผักสวนครัวกระถางและไม้กระถาง คือเป็นปุ๋ยโดยตรงให้กับกับพืช แต่อาจจะไม่มากเหมือนปุ๋ยเคมีก็ตาม

ความเป็นกรด เป็นด่าง หรือมี พีเอ็ช (pH) ที่เหมาะสมกับไม้กระถางต่างๆ คือไม้ใบกระถางทั่วไปและสวนครัวกระถางควรมีค่า pH ระหว่าง 5.5–7.5 ไม้ดอกกระถางควรมีค่า pH ระหว่าง 5.5–6.0 สำหรับช่วงความเป็นกรด เป็นด่าง หรือ pH ของดินปลูกระหว่าง 5.5–6.0 ถือเป็นช่วงที่เหมาะสมสำหรับไม้กระถางปกติ และไม้ดอกกระถางอายุยืน เพราะระบบรากพืชสามารถใช้ธาตุอาหารหรือปุ๋ยได้ดีระดับหนึ่ง ดินปลูกที่ดีสำหรับสวนครัวและไม้กระถางต้องคงทน มีอายุการใช้งานได้นาน ไม่สลายหรือยุบตัวเร็ว ดินปลูกที่มีส่วนผสมของเปลือกถั่ว แกลบ เปลือกไม้แห้ง กาบมะพร้าว จะอยู่ได้นานกว่าดินที่มีส่วนผสมใบไม้ผุ ฟางข้าว หรือ หญ้าแห้ง

ในกรณีดินที่มีความเป็นกรดสูง เช่น ดินนา ดินเหนียวในร่องน้ำนิ่ง ต้องใช้ปูนเป็นส่วนผสม เช่น ปูนดิบ หรือปูนสุก (ปูนขาว) ปูนจากเปลือกหอยเผาเป็นส่วนผสม อัตราส่วนของปูนครึ่งกิโลกรัมต่อส่วนผสมดินปลูก 10 ปี๊บ

ก็คงเป็นความรู้เรื่องดินปลูกพืชในกระถาง สำหรับพืชผักสวนครัวในกระถางกันแล้ว หวังว่าคงเป็นประโยชน์ไม่มากก็น้อย