สมุนไพรข้างกาย ชาวเกษตรอินทรีย์

herbs สมุนไพร ไทย

ปราจีนบุรี มีการทำนาทำสวนเหมือนจังหวัดทั่วไป พวกเขาชอบที่จะปลูกไม้ดอกไม้ประดับ โดยใช้สารเคมี เพื่อทำให้ไม้ดอกดูสวยงาม จนกระทั่งเมื่อ 30 ปีที่แล้ว (ซึ่งผมยังอยู่ในวัยกำลังหัดเดิน) ก็มีเภสัชกรหญิงสุภาภรณ์ ปิติพร ที่กำลังศึกษาสมุนไพรอย่างจริงจังและมุ่งมั่นที่จะทำยาสมุนไพรเพื่อนำไปใช้ในโรงพยาบาลอภัยภูเบศร ได้เข้ามาสนับสนุนให้ชาวบ้านที่ทำนาทำสวนนั้น ได้ปลูกสมุนไพร ตามแนวทางเกษตรอินทรีย์ เพื่อป้อนเป็นวัตถุดิบให้กับโรงพยาบาล

กระทั่งปี 2543 ผ่านมาแล้วกว่า 20 ปี จึงค่อยถือกำเนิดเกิดเป็นกลุ่มสมุนไพรบ้านดงบัง ที่ดงขี้เหล็ก เมืองปราจีนบุรี ขึ้น ซึ่งปัจจุบันเป็นหมู่บ้านที่มีคนนิยมเข้ามาดูงานเกษตรอินทรีย์และเป็นแหล่งท่องเที่ยวในจังหวัดอีกด้วย แม้ว่าปัจจุบันเอง สมุนไพรเกษตรอินทรีย์จะมีตลาดรองรับที่แน่นอนแล้วก็ตาม โดยโรงพยาบาลอภัยภูเบศรเองที่รับวัตถุดิบทั้งหมด ช่วงแรกๆ มีสมาชิกเกษตรกรที่ไม่ใช้สารเคมีกว่า 400 คน แต่ปัจจุบันเหลือเพียง 12-13 ครอบครัวเท่านั้น ทั้งๆ ที่สมุนไพรทั้งหลายก็เป็นที่ต้องการของตลาด รวมทั้งโรงพยาบาลด้วย แต่ทำไมผู้ปลูกสมุนไพรเกษตรอินทรีย์เหล่านี้ถึงเหลือน้อยไม่ถึงร้อยรายด้วยซ้ำ และดูเหมือนว่าจะมีแนวโน้มที่จะลดลงเรื่อยๆ

ความเห็นเล็กๆ จากปากคุณสมัย คุณสุข ประธานที่ปรึกษากลุ่มสมุนไพรบ้านดงบัง ปราจีนบุรี ซึ่งเป็นหมอยารุ่นสาม เป็นผู้นำกลุ่มสมุนไพรที่ทำให้ชุมชนแห่งนี้มีความเชี่ยวชาญหลายๆ ด้านจนสมุนไพรได้รับการรับรองจากสำนักมาตรฐานเกษตรอินทรีย์, มกท. International Federation Organic Agriculture Movement : IFOAM บอกว่า การที่เกษตรกรที่อยู่ในกลุ่มส่วนนี้ลดน้อยลงนั้น เป็นผลหลายสาเหตุ แต่ส่วนใหญ่แล้วเกษตรกรผู้ปลูกสมุนไพรเกษตรอินทรีย์นั้นจะมีรายได้ที่ชัดเจน มีตลาดรองรับแน่นอน และกำลังเติบโตมากขึ้น แต่ที่เกษตรกรผู้ปลูกนั้นลดจำนวนน้อยลง เพราะตัวเกษตรกรเอง ไม่เชื่อในแนวทางนี้ เพราะชอบสรุปก่อนลงมือทำว่าเป็นไปไม่ได้ ทางเราก็บอกได้แค่ว่า คุณลงมือทำหรือยัง เท่านั้น

สมอพิเภก สมุนไพรป้องกันมะเร็ง

โดยคุณสมัยเอง เป็นคนหนึ่งที่ยืนหยัดต่อสู้ที่จะทำเกษตรอินทรีย์ต่อไปเรื่อยๆ โดย ณ วันนี้กว่า 12 ปีแล้วที่เขาและสมาชิกกลุ่มในชุมชนหมู่บ้านดงบัง ยังคงเหลืออยู่ และยังคงปลูกสมุนไพรบนเนื้อที่ประมาณ 70 ไร่ ในแบบเกษตรอินทรีย์ เพื่อเป็นแหล่งวัตถุดิบป้อนให้แก่ตลาดเพื่อนำมาแปรรูปเป็นยาต่อไป และปัจจุบันก็ได้สานต่อให้รุ่นลูกรุ่นหลานที่กำลังเข้ามารับช่วงนี้ต่อตามวิถีนี้ต่อไปแบบไม่ย่อท้อ

คุณสมัยเล่าว่า การปลูกสมุนไพรของเรานั้น เน้นความหลากหลายทางสายพันธุ์ ไม่ใช้สารเคมีช่วย เราทำตามแนวทางเศรษฐกิจแบบพอเพียง ใช้วิธีการปลูกพืชให้หลากหลาย ต่างระดับตามแนวพระราชดำริของในหลวง คือปลูกไม้ระดับสูง ระดับกลาง และระดับล่าง เพื่อหมุนเวียนสับเปลี่ยนบำรุงดิน ทำให้เกิดสภาพแวดล้อมที่ดี ดินดี อากาศดี เมื่ออากาศดี ดินดี ทุกสิ่งทุกอย่างก็จะดีตามไปด้วย แม้จะใช้เวลานานกว่าจะเห็นผลผลิต และมีเกษตรกรที่ปลูกด้วยวิธีการแบบนี้น้อยลง แต่ทางเราก็ยังคงจะสานต่อและทำไปเรื่อยๆ สุขภาพของพวกเราจะดีขึ้น แต่มีคนจำนวนหนึ่ง ไม่เชื่อในแนวทางเกษตรอินทรีย์นี้ จึงกลับไปปลูกตามแบบเดิม คือการใช้สารเคมี เพื่อเร่งผลผลิต โดยเขามองว่า การทำเกษตรอินทรีย์นั้น รูปแบบนี้ดีต่อสุขภาพ เพราะทุกวันนี้มีคนเจ็บไข้ได้ป่วยมากขึ้น เพราะชีวิตยังวนเวียนอยู่กับสารพิษ และอาหารปนเปื้อน ทำให้คนหันมาสนใจเรื่องสุขภาพมากขึ้น แต่ด้านการเกษตรกลับตรงข้าม ที่เราเชื่ออย่างนี้เพราะบรรพบุรุษของเราใช้สมุนไพรมาหลายชั่วอายุคน จึงมั่นใจกับแนวทางนี้ว่าต้องดีกว่า

โดยเมื่อก่อนคุณสมัยเองก็ปลูกไม้ไผ่ตง แต่ปลูกแล้วไม่ค่อยได้ผลดีนัก จึงหันมาปลูกไม้ดอกไม้ประดับ ใช้สารเคมีเยอะมาก จนในที่สุดราคาไม้ดอกไม้ประดับก็ตกต่ำ จึงหันมาปลูกสมุนไพรทดแทน เพราะมองว่าเป็นอาหารได้ด้วย อีกทั้งยังมีตลาดรองรับ คิดว่าไปได้แน่นอน ซึ่งปัจจุบันนี้ รายได้หลักของเขาก็มาจากการปลูกสมุนไพรเกษตรอินทรีย์ เขายอมรับว่าทำไม่ทันขาย ทำได้มากแค่ไหนก็ขายได้หมด แค่ตลาดรับซื้อของโรงพยาบาลอภัยภูเบศรแห่งเดียวก็ผลิตไม่ทันแล้ว การทำตรงนี้ได้ทั้งสุขภาพ และสิ่งแวดล้อม ไม่เคยได้เจ็บป่วยอะไรมากนัก เมื่อก่อนปลูกดอกไม้ ใช้สารเคมี ร่างกายอ่อนแอมาก ป่วยไข้บ่อย แต่หันมาทำแบบนี้นานแล้วไม่ได้เข้าโรงพยาบาลเลย ซึ่งรู้ดีว่าตัวเองเป็นเกษตรกร จึงสามารถพูดได้เต็มปากและมั่นใจว่า นี่คือปัญหาที่หลายๆ คนไม่รู้เกี่ยวกับสารเคมี เพราะพวกไม้ดอกไม้ประดับนั้น แค่ดอกมะลิ 1 ดอก ลองหยิบมาดมดูยังได้กลิ่นสารเคมี อันตรายข้างตัวแท้ๆ

สมุนไพรข้างกาย ชาวดงบัง

ก่อนปลูกสมุนไพรอินทรีย์ หมอยารุ่นสามอย่างคุณสมัยกล่าว่า เค้าได้เรียนรู้เรื่องการใช้สมุนไพรจากบรรพบุรุษมาก่อน และมีเภสัชกรเข้ามาแนะนำให้ ช่วงแรกปลูกหญ้าปักกิ่ง ฟ้าทะลายโจร เสลดพังพอน และอื่นๆ ซึ่งแต่ก่อนรู้แค่ว่า เป็นยาทาแก้กลากเกลื้อน แต่ได้คำแนะนำจากหลายๆ ฝ่ายก็มีความรู้มากขึ้น เป็นประโยชน์แก่ตนเองและคนอื่นด้วย โดยพอเริ่มปลูกก็ได้นำมาใช้ในชีวิตประจำวัน กระทั่งคนที่สนใจด้านเกษตรอินทรีย์อยากเข้ามาดูงาน ที่นี่จึงเปลี่ยนเป็นแหล่งเรียนรู้เกี่ยวกับเรื่องสมุนไพรและเกษตรอินทรีย์ไป ซึ่งเค้ามองว่าต้องมีการขับเคลื่อนทุกภาคส่วน และบางครั้งก็ขาดการสนับสนุนจากหน่วยงานในท้องถิ่น ทั้งๆ ที่เราก็มีตลาดรองรับ และทำการผลิตแทบไม่ทัน ส่วนนี้เองจึงเป็นเหตุให้เกษตรกรส่วนหนึ่งล้มเลิกและไม่เชื่อในในวิธีการนี้ แม้ว่าที่นี่จะกลายเป็นแหล่งเรียนรู้ที่มีชื่อเสียงเรื่องสมุนไพรเกษตรอินทรีย์ แต่สวนสมุนไพรที่นี่ ไม่ได้ตกแต่งให้สวยงามเหมือนกับโครงการท่องเที่ยวอื่นๆ ที่มีหน่วยงานต่างๆ ให้การสนับสนุน เพราะสมุนไพรเหล่านี้เน้นความหลากหลายและปลูกกันเองแบบตามธรรมชาติ โดยพยายามใช้พื้นที่ให้เกิดประโยชน์มากที่สุด

สมุนไพรไทย ฟ้าทลายโจร บ้านดงบัง ปราจีนบุรี

สิ่งเหล่านี้เอง จึงเป็นที่มาของการปลูกสมุนไพรแบบผสมผสาน ไม่จำเป็นต้องมีความสวยงาม แต่ให้มีคุณภาพ อย่างต้นฟ้าทลายโจร เราจะไม่ปลูกเป็นดงเพราะมีสมุนไพรตัวอื่นปลูกทับซ้อนกันด้วย ทำให้สมุนไพรชนิดนี้บางทีจะดูไม่โดดเด่นเหมือนแปลงสมุนไพรที่อื่น แต่ไม่ว่าจะเป็นต้นไหนอยู่ส่วนไหน ต้นเล็ก ต้นใหญ่ ก็ขมเหมือนกันหมด เพราะที่นี่จะเน้นให้เป็นในแบบธรรมชาติที่สุด เหมือนกับป่าสมุนไพรธรรมชาติ

ปัจจุบันหมู่บ้านดงบังได้พัฒนามาถึงจุดที่เรียนกว่า เป็นเกษตรอินทรีย์แบบยั่งยืนเต็มรูปแบบ กลายเป็นชุมชนเข้มแข็ง จนได้รับคัดเลือกเป็นหมู่บ้าน OTOP ต้นแบบ พร้อมๆ กับการเป็นหมู่บ้านท่องเที่ยว OTOP ของจังหวัดปราจีนบุรีควบคู่กันไปด้วย

หมู่บ้านดงบัง ปราจีนบุรีนี้ เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรสำหรับผู้สนใจ ไม่ใช่การท่องเที่ยวแบบสนุกสนานทั่วไป เพราะฉะนั้นการมาที่นี่หากต้องการที่พักหรูๆ เครื่องอำนวยความสะดวกครบครันล่ะก็ ไม่มี ที่นี่เน้นที่พักแบบธรรมชาติ ไม่มีแอร์ ไม่มีเครื่องทำน้ำอุ่น มีแต่มุ้ง และพัดลม ต้อนรับเฉพาะผู้ที่อยากมาศึกษาธรรมชาติและสมุนไพรอย่างจริงจัง ซึ่งเป็นความภาคภูมิใจของคุณสมัยเอง ที่เค้าทำตรงนี้ด้วยกำลังใจที่จะอยู่กับครอบครัว มีอากาศที่ดี มีรายได้ที่แน่นอน เป็นความภาคภูมิใจที่ทำให้ชุมชนอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ดีและเป็นธรรมชาติที่สุด และความรู้ที่มีก็ยินดีถ่ายทอดให้เยาวชนที่เป็นลูกหลานต่อไปในอนาคต

หมู่บ้านเกษตรอินทรีย์และสมุนไพรแบบครบวงจร บ้านดงบัง ปราจีนบุรี

  • แหล่งชุมชนและการเรียนรู้เรื่องสมุนไพรใกล้ตัว รวมถึงการแพทย์แผนไทย
  • เรียนรู้วิถีชาวบ้าน ผู้ปลูกสมุนไพร พักผ่อนในบรรยากาศสวนสมุนไพรและไม้ดอกไม้ประดับแบบธรรมชาติ
  • แหล่งเรียนรู้เรื่องสมุนไพรเกษตรอินทรีย์ แหล่งเพาะชำและจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ ต้นกล้า สมุนไพร
  • บริการด้านสปา การนวด อบ ประคบ ด้วยสมุนไพร
  • ศึกษาเส้นทางของการแพทย์ทางเลือก สมุนไพรจากบ้านดงบังสู่เส้นทางการผลิตที่โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร

อ้างอิง ศูนย์การแพทย์ทางเลือก โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร / จุดประกาย : กรุงเทพธุรกิจ

เกษตรมือใหม่

เกษตรมือใหม่

เริ่มต้นจากการที่อยากปลูกผักกินเอง ปลูกมาเรื่อยๆ จนเกิดเป็นไอเดียที่หลากหลายและอยากนำมาแชร์กันให้รู้ ไม่ได้เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านผักนะเออ